Child marriages: బాల్యం అనేది ప్రతి మనిషి జీవితంలో అత్యంత విలు వైన దశ. చదువుకుంటూ, ఆటపాటలతో ఆనందంగా గడపాల్సిన వయసులోనే వివాహ బంధంలోకి అడుగుపెట్టాల్సి రావడం ఎంతోమంది బాలికల భవిష్యత్తును అంధకా రంలోకి నెడుతోంది. ఆధునిక సమాజం సాంకేతికంగా ఎంత గానో అభివృద్ధి చెందుతున్నప్పటికీ, బాల్య వివాహాల వంటి సామాజిక దురాచారం ఇంకా కొనసాగుతుండటం ఆందోళన కరం. పేదరికం, నిరక్షరాస్యత, లింగ వివక్ష, సామాజిక కట్టుబాట్లు, ఆర్ధిక ఇబ్బందులు ఈ సమస్యకు ప్రధాన కార ణాలుగా నిలుస్తున్నాయి. బాల్య వివాహాలను అరికట్టేందుకు ప్రభుత్వాలు చట్టాలు చేస్తున్నా, అవగాహన కార్యక్రమాలు నిర్వహిస్తున్నా ఆశించిన స్థాయిలో ఫలితాలు రావడంలేదు. ఈ నేపథ్యంలో బాల్య వివాహాల నిర్మూలనకు మరింత సమర్థవంతమైన కార్యాచరణ అవసరం. భారతదేశంలో బాల్య వివాహాల ప్రాబల్యం క్రమంగా తగ్గుతున్నట్లు తాజా గా విడుదలైన జాతీయ కుటుంబ ఆరోగ్య సర్వే-6 (ఎన్ ఎఫ్చ్ఎస్-6) గణాంకాలు స్పష్టం చేస్తున్నాయి. 2023-24 సర్వే ప్రకారం, 20 నుంచి 24 ఏళ్ల మధ్య వయసున్న మహిళల్లో 18ఏళ్లు నిండకముందే వివాహం చేసుకున్నవారి నిష్పత్తి 20.1 శాతానికి తగ్గింది. 2019-21లో నిర్వహిం చిన ఎన్ఎఫ్ఎహెచ్ఎస్-5లో ఈ నిష్పత్తి 23.3 శాతంగా నమోదైంది. అంతకుముందు 2015-16లో 26.8 శాతం కాగా, 2005-06లో ఏకంగా 47.4 శాతంగా ఉండేది.
దాదాపు రెండు దశాబ్దాల్లో బాల్య వివాహాల ప్రాబల్యం గణనీయంగా తగ్గడం స్వాగతించదగిన పరిణామం. బాలికల విద్య, మహిళా సాధికారత, సామాజిక చైతన్యం పెరుగుతు న్నాయనడానికి ఇది నిదర్శనం. అయితే, ఇప్పటికీ ప్రతి ఐదు గురు యువతుల్లో ఒకరు 18ఏళ్లలోపే వివాహం చేసుకుం టున్నారంటే సమస్య న తీవ్రతను అర్ధంచేసుకోవచ్చు. ప్రపంచ వ్యాప్తంగా బాల్య వివాహాల నిర్మూలనలో భారత్ పాత్ర అత్యంత కీలకం. యునిసెఫ్ అంచనాల ప్రకారం, దేశంలో సుమారు 22.24 కోట్ల మంది బాలికలు, మహిళలు 18 ఏళ్లు నిండకముందే వివాహం చేసుకున్నవారిగా గుర్తించ బడ్డారు. వారిలో సుమారు 9.05 కోట్ల మంది 15 యేళ్ల లోపే వివాహ బంధంలోకి ప్రవేశించారు. ప్రపంచవ్యాప్తంగా బాల్య వివాహ బాధిత బాలికలు, మహిళల్లో దాదాపు మూడింట ఒక వంతు మంది భారత్లోనే ఉండటం సమస్య ఎంత విస్తృతంగా ఉందో తెలియజేస్తోంది. ఈ గణాంకాలు ఒకే ఏడాదిలో జరిగిన వివాహాలనుసూచించవు. వివిధ వయసుల మహిళల్లో గతంలో బాల్య వివాహానికి గురైనవారి మొత్తం సంఖ్యను సూచిస్తాయి. అందువల్ల ప్రాబ ల్యం తగ్గుతున్నప్పటికీ, లక్షలాది బాలికల భవిష్యత్తును కాపాడాల్సిన బాధ్యత ఇంకా మిగిలేఉంది. తెలుగు రాష్ట్రాల పరిస్థితిని పరిశీలిస్తే కొన్ని ఆశాజనకమైన మార్పులు కనిపి స్తున్నాయి.. తెలంగాణాలో 2019-21లో 20-24 ఏళ్ల మహి ళల్లో 23.5శాతం మంది 18 ఏళ్లలోపే వివాహంచేసుకోగా, 2023-24 నాటికి ఈ నిష్పత్తి 17.9 శాతానికి తగ్గింది. అంటే 5.6 శాతం పాయింట్ల తగ్గుదల నమోదైంది. జాతీయ సగటు 20.1 శాతంతో పోలిస్తే తెలంగాణ మెరుగైన స్థితి లో ఉంది.
ఆంధ్రప్రదేశ్లోనూ బాల్య వివాహాల ప్రాబల్యం 29.3 శాతం నుంచి 25.1 శాతానికి తగ్గినప్పటికీ, జాతీయ సగటు కంటే ఎక్కువగా ఉండటం ఆందోళన కలిగిస్తోంది. ఈ గణాంకాలు తెలుగు రాష్ట్రాల్లో బాలికల విద్య, సామా జిక చైతన్యం పెరుగుతున్నాయని సూచిస్తున్నా, సమస్య పూర్తిగా పరిష్కారమైందని భావించడానికి వీల్లేదు. బాల్య వివాహాలు బాలికల జీవితాలపై చూపే ప్రభావం తీవ్రంగా ఉంటుంది. చిన్న వయసులోనే వివాహం కావడంతో చాలా మంది బాలికలు చదువుకు దూరమవుతున్నారు. ఉన్నత విద్య, నైపుణ్యాభివృద్ధి, ఉపాధి అవకాశాలు కోల్పోతున్నారు. బాల్య వివాహం అనేది ఇద్దరు వ్యక్తుల వివాహానికి సంబంధించిన అంశం మాత్రమే కాదు. అది బాలికల విద్యా హక్కు, ఆరోగ్య హక్కు, వ్యక్తిగత స్వేచ్ఛ, సమాన అవకాశాలకు సంబంధించిన మానవ హక్కు ల సమస్య, బాల్య వివాహాల నివారణకు భారతదేశంలో చట్టపరమైన రక్షణ ఉంది. బాల్య వివాహాల నిషేధ చట్టం- 2006 ప్రకారం పురుషుడికి 21 సంవత్సరాలు, ‘మహిళకు 18 సంవత్సరాలు నిండకముందు జరిగే వివాహాలు బాల్య వివాహాల పరిధిలోకి వస్తాయి. ఇటువంటి వివాహాలను అడ్డు కునేందుకు బాల్య వివాహ నిరోధక అధికారులు, పోలీసు యంత్రాంగం చర్యలు తీసుకోవచ్చు. అయినప్పటికీ, చట్టాలు కాగితాలకే పరిమితమైతే ప్రయోజనం ఉండదు. గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో రహస్యంగా జరిగే వివాహాలను ముందుగానే గుర్తించడం, బాధ్యులపై చట్టపరమైన చర్యలు తీసుకోవడం, బాధిత బాలికలకు తక్షణ రక్షణ కల్పించడం అత్యంత అవ సరం. బాలికకు రక్షణ కల్పించిన తర్వాత ఆమెచదువు కొన సాగించేలా, ఆర్థికంగా నిలదొక్కుకునేలా ప్రభుత్వ వ్యవస్థలు బాధ్యత తీసుకోవాలి.
బాలిక చదువుకుంటే తన హక్కుల గురించి తెలుసుకుంటుంది. తన జీవితంపై నిర్ణయాలు తీసుకునే సామర్థ్యాన్ని పెంపొందించుకుంటుంది. అందుకే పేద కుటుంబాలకు ఆర్ధిక A సహాయం, బాలికలకు ఉపకార వేతనాలు, సురక్షిత రవాణా, వసతి సదుపాయాలుకల్పించాలి. పాఠశాలల్లో మరుగు దొడ్లు, తాగునీరు, భద్రత వంటి కనీస సదుపాయాలను మెరుగువరచాలి. మధ్యలో చదువు మానేసిన బాలికలను గుర్తించి తిరిగి విద్యావ్యవస్థలోకి తీసు కురావాలి. పేదరికం కారణంగా బాలికలను భారంగా భావిం చి వివాహం చేయాల్సిన పరిస్థితి లేకుండా కుటుంబాలకు ఉపాధి, జీవనోపాధి అవకాశాలు కల్పించాలి. ఈ విషయం లో తల్లిదండ్రుల ఆలోచనా విధానంలోనూ మార్పురావాలి. బాల్య వివాహాల నిర్మూలన కోసం కేంద్ర ప్రభుత్వం 2024 నవంబరు27న ‘బాల్ వివాహ్ ముక్త్ భారత్’ జాతీయప్రచా రాన్ని ప్రారంభించింది. 2030నాటికి దేశాన్ని బాల్య వివా హాల రహితంగా మార్చాలన్నది ఈ కార్య క్రమం ప్రధాన లక్ష్యం. ఈ ప్రచారంలో భాగంగా 2026 ఫిబ్రవరి 4న కేంద్ర మహిళా, శిశు అభివృద్ధి శాఖ వెల్లడించిన వివరాల ప్రకారం, దేశవ్యాప్తంగా ఆరు కోట్ల మందికి పైగా ప్రజలకు అవగాహన కల్పించారు. 28 లక్షలకు పైగా బాల్య వివాహవ్యతిరేక ప్రతిజ్ఞలు నమోదయ్యాయి. అంతే కాకుండా, దేశవ్యాప్తంగా 60,700మందికి పైగా బాల్య వివాహ నిరోధక అధికారుల వివరాలను ప్రత్యేక పోర్టల్లో అందుబాటులో ఉంచారు. 2030 నాటికి బాల్య వివాహాల నిర్మూలన లక్ష్యం కేవలం ప్రభుత్వ నినాదంగా మిగిలిపోకూడదు. ప్రతి గ్రామం, కుటుంబం ఆ దిశగా అడుగులు వేయాలి.
-తిప్పర్తి శ్రీనివాస్