Development : ప్రకృతి మనిషికి ప్రసాదించిన అపురూప సంపద పంచభూతాలు! నింగి, నేల, నీరు, నిప్పు, గాలి.. వీటి సమతుల్యతే సమస్త జీవకోటికి జీవనాధారం. కానీ ఆధునిక మానవుడు అభివృద్ధి మునుగులో ప్రకృతిపై యుద్ధం ప్రకటిస్తున్నాడు. తాను సృష్టించలేని సహజ వన రులను విచ్చలవిడిగా వినియోగిస్తూ, తిరిగి పునరుద్ధరించ లేని పర్యావరణ వ్యవస్థలను విధ్వంసం చేస్తున్నాడు. ఆకా శహర్మ్యాలు, పారిశ్రామిక వాడలు, రహదారులు, వాణిజ్య సముదాయాలే అభివృద్ధికి కొలమానాలుగా భావిస్తూ స్వచ్ఛ మైన గాలి, తాగునీరు, పచ్చదనం, ప్రజల ఆరోగ్యాన్ని విస్మ రిస్తున్నాడు. ప్రకృతిని జయిస్తున్నామనుకునే మనిషి చివరకు తన మ మనుగడకే ముప్పు తెచ్చుకుంటున్నాడు. ఆక్స్ ఫర్డ్ ఎకనామిక్స్ 2026 గ్లోబల్ సిటీస్ సూచీ ప్రకారం ప్రపం చంలోని వేగంగా అభివృద్ధి చెందుతున్న 100 నగరాల్లో 55 భారతీయ నగరాలున్నాయి. వీటిలో 23 నగరాలు తొలి 50 స్థానాల్లో నిలిచాయి. ఇది దేశ ఆర్ధిక పురోగతికి నిదర్శనమే. అయితే ఆర్థిక వృద్ధి, మానవ జీవన ప్రమాణా లు ఒకే స్థాయిలో ఉండటం లేదన్న వాస్తవాన్ని ఇదేసూచీ వెల్లడిస్తోంది. ప్రపంచంలోని వెయ్యినగరాలపై రూపొందిం చిన ఈ సూచీలో హైదరాబాద్ 421వ స్థానంలో నిలిచినా, జీవన నాణ్యతలో 818వ స్థానానికి పరిమితమైంది. పర్యా వరణ విభాగంలో 657వ స్థానంలో ఉంది. ఢిల్లీ మొత్తం ర్యాంకు 268 కాగా, పర్యావరణ విభాగంలో 915వ స్థానంలో ఉండటం పరిస్థితి తీవ్రతకు అద్దం పడుతోంది. బెంగళూరు, ముంబై, చెన్నై నగరాల్లోనూ జీవన నాణ్యతకు సంబంధించిన సవాళ్లు టి కొనసాగుతున్నాయి. అభివృద్ధి అంటే కేవలం ఆకాశహర్మ్యాలు, ఐటీ సంస్థలు, పారిశ్రామిక కారి డార్లు, విశాలమైన రహదారులు మాత్రమేనా? ప్రజలకు స్వచ్ఛమైన గాలి, సురక్షి తమైన తాగునీరు, మెరుగైన పారి శుద్ధం, పచ్చని ప్రదేశాలు, ప్రశాంతమైన జీవనం కల్పించ డమే నిజమైన ప్రగతి కాదా?

Development : నీరుభూమిలోకి ఇంకే అవకాశాలు తగ్గిపోవడం
వాయు కాలుష్యం ప్రజా రోగ్యాన్ని తీవ్రంగా దెబ్బతీస్తోంది. యూనివర్సిటీ ఆఫ్ చికాగోకు చెందిన ఎయిర్ క్వాలిటీ లైఫ్ 2 ఇండెక్స్ విశ్లేషణ ప్రకారం భారతదేశంలో పీఎం 2.5 కాలుష్యం ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా తగ్గితే సగటు భారతీయుడి ఆయుర్దాయం 3.6 సంవత్సరాలు పెరిగే అవకాశం ఉంది. అంటే అభివృద్ధి పేరుతో మనం పీల్చే గాలినే విషపూరితం చేసుకుంటున్నాం. వాహనాల పొగ, పరిశ్రమల ఉద్గారాలు, నిర్మాణ రంగపు దుమ్ము, శిలాజ ఇంధనాల విచ్చలవిడి వినియోగం కాలుష్యానికి ప్రధాన కారణాలవుతున్నాయి. దేశ జీడీపీలో పట్టణ ప్రాంతాల వాటా దాదాపు 70శాతానికి చేరుతుందని ప్రపంచబ్యాంకు అంచనా వేస్తోంది. ఉపాధి, ఉద్యోగాలు, వ్యాపార అవకా శాల కోసం పల్లెల నుంచి నగరాలకు వలసలు పెరుగు తున్నాయి. ఫలితంగా పట్టణాలువిస్తరిస్తున్నాయి. కానీజనాభా పెరుగుదలకు అనుగుణంగా మౌలిక వసతులు, మురుగునీటి పారుదల, వరద నియంత్రణ వ్యవస్థలను అభివృద్ధి చేయ డంలో పాలకులు విఫలమవుతున్నారు. కేంద్ర గృహనిర్మాణ, పట్టణవ్యవహారాల మంత్రిత్వశాఖకు సంబంధించినజాతీయ నివేదిక ప్రకారం దేశంలో 5, 161 పట్టణ స్థానిక సంస్థలు పట్టణ వరదల ముప్పును ఎదురొ బంటున్నాయి. హైదరా బాద్లో నిర్వహించిన ఒకఅధ్యయనం ప్రకారం నగర విస్తీ ర్ణంలో 39 శాతం అత్యధిక వరద ముప్పు ప్రాంతంగా, 24 శాతం ఓ మోస్తరు ముప్పుప్రాంతంగా గుర్తించబడింది. మరో 26శాతం మధ్యస్థ ముప్పుపరిధిలో ఉంది. చెరువులు, కుంటలు, నాలాలు, సహజ నీటి ప్రవాహమార్గాలు ఆక్రమణలకు గురికావడం, కాంక్రీటు నిర్మాణాలు పెరిగిపోవడం, వర్షపు నీరుభూమిలోకి ఇంకే అవకాశాలు తగ్గిపోవడం వరదల తీవ్రతను పెంచుతున్నాయి. హైదరాబాద్పాటు ఆంధ్ర ప్రదేశ్లో కూడాఇదే నమస్య కనిపిస్తోంది. ప్రకృతి మనిషి అవసరాలను తీర్చగలదు కానీ అత్యాశనుతీర్చలేదు. పంచ భూతాలను శాసించాలనుకునే అహంకారానికి ప్రకృతి విప త్తులరూపంలో సమాధానం చెబుతోంది. అభివృద్ధి పేరుతో ప్రకృతిని బలిచేస్తే చివరకు మనిషిమనుగడే బలవుతుంది. రేపటితరాలకు ఆస్తులు, అంతస్తులు మాత్రమే కాదు ఆరోగ్య కరమైన భూమి, స్వచ్ఛమైనగాలి, జీవనదులైన నీటి వనరు లను అందించాల్సిన బాధ్యత నేటి పాలకులపై ఉంది.
-మేకిరి దామోదర్